De kinderboekenafdeling in de bibliotheek of boekhandel is vaak erg groot: kinderen lezen graag en veel. Een groot aantal van de boeken die zij lezen, is in één categorie te plaatsen, namelijk fantastische verhalen. Je kunt hierbij denken aan boeken als Koning van Katoren van Jan Terlouw, De Brief voor de Koning van Tonke Dragt, Harry Potter van J.K. Rowling of Fantasia van Geronimo Stilton. Het is opvallend dat kinderen zo veel fantasyverhalen lezen, omdat de afdeling fantasy voor volwassenen vaak maar een klein deel van de winkel beslaat. Hoe komt het dat zij zo graag fantastische boeken lezen?

Stapel kinderboeken

Foto van Mariska Reniers

J.A. Appleyard heeft onderzoek gedaan naar hoe kinderen lezers worden en noemt fantasie als belangrijk concept in hun ontwikkeling. Hij geeft hiervoor verschillende redenen. Ten eerste zorgen deze verhalen ervoor dat kinderen zélf een held kunnen zijn. Ze lezen over het leven van het hoofdpersonage en kunnen de avonturen zelf meemaken en heldhaftig zijn. De helden worden gezien als rolmodellen. De lezers worden in het verhaal getrokken en omgeven door een fantasiewereld die in niets lijkt op hun dagelijkse realiteit. Ze kunnen ontsnappen in een andere wereld. Bovendien bevatten deze verhalen vaak een vaste indeling: alles is goed en er is een evenwicht, maar dit evenwicht wordt verstoord door een probleem. Uiteindelijk krijgt de held het voor elkaar om het probleem op te lossen; het evenwicht wordt hersteld. Het lezen van verhalen met een standaard stramien zorgt ervoor dat de kinderen een houvast hebben. De wereld om hen heen verandert, zeker bij schoolgaande kinderen, maar wanneer ze kunnen ontsnappen in een fantasiewereld is alles zoals ze het verwachten. Ook lopen de verhalen bijna altijd goed af en dat werkt geruststellend: als de held zijn spannende avonturen kan beleven en de tegenstanders kan overwinnen, dan kan de lezer dat vast ook. Een derde motivatie voor het lezen van dit soort boeken is dat fantasieverhalen als een middel kunnen dienen om onderbewuste angsten en verlangens te verwerken.

Volgens Appleyard stappen kinderen af van het fantasygenre wanneer ze naar de middelbare school gaan. Oudere kinderen vinden het vaste stramien en de verbeelding ongeloofwaardig en gaan op zoek naar meer realistische literatuur. Dit zou een antwoord kunnen zijn op de vraag waarom kinderen meer fantasy lezen dan volwassenen, maar de vraag is dan of de fantasy niet met hen meegroeit en of ze als adolescenten en als volwassenen niet ook graag willen kunnen ontsnappen in een fantasiewereld.

Appleyard, Joseph Albert. Becoming a reader: The experience of fiction from childhood to adulthood. Cambridge University Press, 1990.